Door de heersende focus op systemen, is er in participatieland een afstand ontstaan tussen mensen en mensen. Dat klinkt misschien gek, maar het is toch vreemd dat we elkaar niet meer als mensen zien op het moment dat we elkaar zien vanuit een bepaalde rol? Uiteindelijk is iedereen in het traject een mens en verlangt ernaar ook zo behandeld te worden. Doordat het menselijke karakter lijkt te worden genegeerd, staan tijdens participatietrajecten aan de ene kant de burgers en aan de andere kant de ontwikkelaar en/of de gemeente. Allemaal mensen, maar door hun functieomschrijving en de plek waar ze werken of wonen, lijkt het niet altijd gemakkelijk om verbinding met elkaar te maken.

De afstand tussen mensen

Je kunt bijna zeggen dat de één automatisch in het vinkje stapt (de ontwikkelaars en de ambtenaren), en de ander stapt in het vonkje (de ‘burgers’). Waarbij een vonkje in eerste instantie vaak afkeer tegen het systeem is, terwijl je dat met participatie nu juist wilt voorkomen. Al deze mensen leven in dezelfde wereld, toch vinden ze het lastig de verbinding te vinden als er van alles ‘op het spel’ staat. Ze zien elkaar niet meer als mens, maar als een element in het andere systeem, waar ze sowieso al een mening over hebben. Er ontstaan allerlei gedachtes die gevoed worden door het algemene imago van de verschillende groepen. ‘De gemeente’ die vastzit in zijn eigen systeem, ‘de ontwikkelaar’ die vooral geld wil verdienen, ‘de burger’ die toch overal tegen is. Terwijl in elk van deze groepen mensen zitten die het beste voor hebben met de ontwikkeling van het land of de omgeving waarin ze leven.

Participatie is het codewoord van deze tijd, maar ik heb ervaren dat veel participatietrajecten ook gezien worden als een proces van vinkjes zetten. Vaak is de vorm die wordt gekozen een uitvergroting van de afvinkcultuur die nog in veel organisaties heerst. Je ziet het waarschijnlijk wel voor je, een inloopavond in de wijk waar een technische tekening wordt gepresenteerd. De aanwezigen mogen nog wel reageren en vragen stellen, maar de vraag is in hoeverre hun stem op dat moment nog meegenomen wordt in het ontwikkelingsproces. Dat schept geen vertrouwen.

Als betrokken inwoner ben ik regelmatig bij inloopbijeenkomsten geweest in de wijken waar ik woonde. Afgelopen jaar was er een bijeenkomst georganiseerd voor de ontwikkeling van het park in de voortuin van mijn huis. Gezamenlijke plekken als parken zijn een uitgelezen kans om de ideeën van bewoners mee te nemen. Maar het begon al bij het tijdstip van de bijeenkomst, geen logisch moment voor de veelal werkende bewoners van het gebied waar ik woon. Tijdens de participatiebijeenkomst zelf werden alleen technische tekeningen gedeeld, nergens was ruimte om input te leveren op het geschetste plan. Voor ontwikkelaars is het gemakkelijker, voor bewoners weinig interessant. Je creëert hiermee geen eenheid, maar een verwijdering tussen de doelgroep en de ontwikkelaar.

Participatie is geen eenrichtingsverkeer, het is een samenspel.

Een werkelijke visie mist

We lopen in de gebiedsontwikkeling in Nederland tegen uitdagingen aan, maar er is nog steeds geen passende oplossing die alle vraagstukken bij elkaar pakt. Je ziet dat de problemen waar we mee te maken hebben nog steeds los van elkaar worden opgepakt. In de ruimte die we hebben in Nederland vraagt alles om voorrang: landbouw, natuur, wonen, werken, mobiliteit en recreëren. Er is geen overlap, alle problemen worden los van elkaar opgelost, terwijl je door de complexiteit van de vraagstukken juist wilt dat er in grotere oplossingen wordt gedacht.

Het wordt dus steeds belangrijker om niet alleen te kijken naar wat de ‘markt’ nodig heeft, maar wat de omgeving in zijn geheel nodig heeft. Je kijkt dan niet alleen naar de levensfasen van mensen, naar de mate van welvaart, en hoe je sociale cohesie in een wijk brengt, maar bijvoorbeeld ook naar natuur, mobiliteit en recreatie. Door samenhang te creëren tussen de mensen die ergens gaan wonen en de omgeving waarin het gebouwd wordt, werk je toe naar een fijne wijk, waar mensen naar elkaar omkijken.

Wat is er nodig?

De sterrenclassificatie belemmerde hotels om zich te onderscheiden. Het systeem- en marktdenken in gebiedsontwikkeling belemmert de ontwikkeling van duurzame en leefbare plekken waar mensen zich thuis voelen. Marktdenken zorgt dan wel voor betaalbare producten, het sluit niet aan bij wat mensen nu verlangen. Door marktdenken krijgt elk gebied eenzelfde uitstraling. Een uitstraling die daardoor niet past bij de omgeving en de mensen die er gaan wonen.

Bij gebiedsontwikkeling wordt nog veel te veel gedacht volgens regels, techniek en systemen en te weinig vanuit mensen en de creatie van een leefbare wereld. Dit is niet bevorderlijk voor de transitie waar we mee te maken hebben. We moeten kijken hoe we systemen en regels kunnen loslaten om tot een duurzame, leefbare wereld te komen.

Een belangrijke voorwaarde hierbij is om mensen in en aan projecten te verbinden en te ontdekken wat zij willen vóór je een gebied ontwikkelt. Daardoor zorg je dat mensen zich gezien voelen.

Om van de invulling van vierkante meters naar een sterk verhaal toe te werken, moet je uit je vertrouwde rol en werkwijze stappen. Dat is niet altijd even gemakkelijk, maar het levert heel veel op. Toen ik een aantal jaar geleden de Masterclass Conceptontwikkeling bij de Neprom volgde, besefte ik dat we ons moeten blijven verbazen en verwonderen om het nieuwe mogelijk te maken.

Als jij dit ook wilt toepassen, dan raad ik je aan te starten met een leeg vel. Leg je afvinklijstjes aan de kant en ga op pad. Alleen op die manier kun je ruimte maken om vonkjes te creëren en de harten van mensen te openen. Is dit niet iets wat bij jou past? Ga dan op zoek naar creatievelingen die je kunnen helpen om dit te realiseren.

Lees het volledige ebook

Dit blog is onderdeel van het ebook Vinkjes en vonkjes in participatieland, met daarin meer dan genoeg inspiratie om van jouw plek een beleving te maken?

Bestel hier het boek of ebook.