“The future is too complex to predict what it will look like exactly. The only way to get grip on it is to decide which role you, as an organisation, want to play in it. And this role should have a strong foundation in your brand’s values.”
Erik Roscam Abbing

Soms heb ik het gevoel dat de wereld in brand staat en dat het moeilijk is om die brand te blussen. We bewegen al decennialang van de ene naar de andere crisis. Denk aan de klimaatverandering, energiecrisis, landbouwcrisis, woningcrisis, stikstof crisis, de ineenstorting van de biodiversiteit, de groeiende welvaartsongelijkheid, de polarisatie in de samenleving en de alarmerende toename van het aantal mensen met een depressie of burn-out. En dan hebben we het nog niet gehad over de politieke crises, de opkomst van extreem gedachtegoed en de continue technologische ontwikkelingen, de opkomst van AI en alle (on)waarheden die via de media de wereld in worden geslingerd.

Deze opsomming laat zien dat we voor enorme uitdagingen staan en dat het nodig is om op een andere manier te gaan kijken. Maar uit de praktijk blijkt dat het niet altijd gemakkelijk is om (vanuit verschillende disciplines) naar een gezamenlijke oplossing te zoeken voor meerdere problemen tegelijk. En dat terwijl daar in mijn ogen juist de winst zit.

Daar komt bij dat mensen die met verandering te maken krijgen in hun omgeving veelal in de weerstand schieten. Ze hebben het gevoel dat het systeem op hen af komt in de vorm van formele procedures en brieven. Of het imago van de ontwikkelaar zit in de weg, omdat mensen denken dat zij vooral vierkante meters willen vullen en geld willen verdienen. Daardoor wordt bij veel mensen het vuurtje negatief aangewakkerd.

De vraag die zich dan voordoet:

“Hoe kunnen we mensen op zo’n manier betrekken dat nieuwe plekken werkelijk aansluiten op de behoeften van de gebruiker en de toekomst van het land?”

Balans brengen

We bevinden ons in een transitiefase, waarbij het systeem waarin we altijd geloofd hebben niet meer werkt, maar waar nieuwe systemen niet zomaar geaccepteerd worden of nog niet werken. Overheden kunnen en willen het ook niet allemaal voor ons regelen. Terwijl mensen gehoord en gezien willen worden, hun eigen ideeën tot leven willen brengen en het gevoel willen hebben dat ze ertoe doen. Iedereen heeft wensen, ideeën en oplossingen voor bestaande problemen, maar er wordt nog te weinig naar die meningen gevraagd. Als het gaat om de bouw van wijken en gebouwen wordt het steeds belangrijker om mensen te betrekken en samen te werken aan een leefbare plek.

Tekenen, rekenen, verkopen

Bij veel vastgoed- en gebiedsontwikkelingen wordt gestart met het afwerken van een wensenlijstje dat de gemeente heeft neergelegd. Wat me is opgevallen, is dat zo’n lijstje vaak het creëren van een werkelijke visie voor de plek belemmert. Gemeenten willen graag recht doen aan álle maatschappelijke opgaven, zoals klimaatadaptatie, energietransitie, wonen, mobiliteit, gezondheid, sociale inclusie, biodiversiteit, die ze als ambitie in een omgevingsvisie formuleren. Dat klinkt dan heel integraal, maar in de praktijk komt het neer op een stapeling van eisen en wensen, die voorkomen dat heldere keuzes gemaakt worden. Want als je te veel eisen op elkaar stapelt, belanden plannen vaak in de ijskast, omdat het te complex is. Het lijstje van de sterrenclassificatie waaraan ik bij Stroom moest voldoen was ook zo’n opeenstapeling van eisen die niet paste bij het concept dat we hadden ontwikkeld.

Met de Omgevingswet wil men meer ruimte creëren voor gebiedseigen oplossingen. Maar wat er nu vaak gebeurt, is dat er een integraal sausje overheen geplakt wordt, er stapels ambities worden vastgelegd en er generieke modellen worden gehanteerd. Hierdoor wordt de essentie vergeten: de ziel van de plek en hoe mensen zich daar willen voelen.

Een zachte benadering

In deze tijd gaat het erom dat je een gezonde leefomgeving creëert waarbij je huizen, natuur en mensen met elkaar verbindt. Dat betekent dat je de ontwikkeling op een ander niveau begint en start vanuit zachte waarden in plaats van harde vierkante meters. Een start vanuit natuur en mensen.

Nu staat er vaak bovenaan de wensenlijstjes hoe het aantal vierkante meters moet worden ingevuld naar percentages sociale huur, particuliere huur en koopwoningen. Of er worden richtlijnen gegeven voor de maximale hoogte om in een bepaald gebied te mogen bouwen. Als je vanaf de start al veel vastzit in regelgeving en systemen lijkt dat wellicht efficiënt, maar uiteindelijk vraagt elke plek om maatwerk.

In de oude manier van gebiedsontwikkeling zijn de visie van de architect en de kansen in de markt leidend. Dat betekent dat een eerste opzet vaak gedreven wordt door de omzet die gerealiseerd kan worden. Vaak wordt gestart met het maken van een tekening, gevolgd door een Excel sheet met kengetallen waarin wordt berekend of het plan gerealiseerd kan worden. Omdat de gemeente graag een marktconforme prijs wil ontvangen voor de grond, moet de ontwikkelaar wel kijken hoe de huizen verkocht kunnen worden om de kosten te dekken. Als je start met een tekening en een rekensheet, in plaats van met een vraag als “wat heeft deze plek nodig, en wat willen mensen hier ervaren?”, dan wordt het lastig om tot betekenisvolle en gedragen plannen te komen.

Het verhaal en de wensen van mensen zijn juist nodig om plekken te creëren waar mensen zich echt thuis voelen. Dit betekent dat je moet kijken naar zachtere waarden als het gevoel en de beleving.

Lees het volledige ebook

Dit blog is onderdeel van het ebook Vinkjes en vonkjes in participatieland, met daarin meer dan genoeg inspiratie om van jouw plek een beleving te maken?

Bestel hier het boek of ebook.